En son kime 'Hayır' dedin?

Günümüz alanyazın incelendiğinde sıkça tartışılan konulardan biri olarak, kişinin 'Başkalarını Hoşnut Etme Arzusu' karşımıza çıkmaktadır. Bu davranış, bireyin kendi istek ve arzularını geri plana atarak çevresindekilerin beklentilerini karşılamaya çalışması olarak tanımlanır. Bu durum kısa vadede kabul görmeye yol açsa da uzun vadede kimlik dağılması, tükenmişlik ve değersizlik gibi duyguların ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Başkalarını hoşnut etme davranışı genel olarak çocuklukta öğrenilen koşullu sevgi deneyimlerinden kaynaklanır. Eleştirel veya mesafeli ailelerde büyüyen çocuk 'ancak uyum sağlar isem kabul görebilirim' inancını benimseyip içselleştirir. Günümüz modern toplum kültürü fedakarlığı yücelterek bu eylemi perçinlemiş olur.

Bağlanma stilleri ile ilişkisine odaklanacak olursak Güvenli bağlanma stilinde kişi hem kendi hem başkalarının ihtiyaçlarını dengeler. Kaygılı bağlanma stilinde kişi reddedilme korkusu yüzünden aşırı memnun etme eğilimi gösterir. Kaçıngan bağlanma stilinde kişi mesafeli görünse de reddedilmemek için pasif uyum gösterebilir. Dağınık bağlanma tarzı geliştirmiş bireyler hem yoğun düzeyde memnun etme çabası hem ani uzaklaşma davranışlarıyla tutarsızlık göstermektedirler. Bu tutum ve davranışlar neticesinde bireylerde uzun vadede kimlik dağılması ve sınırların kaybolması, psikolojik tükenmişlik, kişi onaylanmadığı zaman değersizlik duygusunun açığa çıkması ve sahip olduğu ilişkilerde dengesizlik ve kırgınlık gibi olumsuz sonuçlar açığa çıkmaktadır.

Hayır diyebilmenin kazandırdıklarına bakacak olursak başkalarını memnun etme döngüsünden çıkışın en güçlü adımı 'hayır' demektir. Bu basit kelime, bireyin kimliğini yeniden inşa etmesine ve ilişkilerini sağlıklı bir zemine oturtmasına yardımcı olur. Hayır diyebilen bireylerde güçlü bir kimlik, psikolojik rahatlama, makul düzeyde enerji ve zaman yönetimi, sağlıklı ilişkiler, özgüven artışı ve kendi değerlerine göre yaşayabilme gibi olumlu davranışlar yaşama entegre olmaktadır. Genel bir özetleme yapmak gerekirse 'Başkalarını Memnun Etmek', kişinin kısa vadeli kabul arayışını karşılayabilir; ancak uzun dönemde kimlik, enerji ve ilişkiler üzerinde yıkıcı etkilere neden olur. 'Hayır' demek ise yalnızca bir reddetme değil, aynı zamanda kimliği sağlamlaştıran, özgüveni çoğaltan ve ilişkileri stabilleştiren bir eylemdir. Psikolojik sağlığın korunması için kişinin kendi sınırlarını bilmesi ve gerektiğinde 'hayır' diyebilmesi oldukça önemlidir."